برنج کشت دوم یعنی چی؟
برنج کشت دوم یعنی چی و چه فرقی با برنج کشت اول داره؟ یه نوع برنج خاصه یا جای خاصی کاشته میشه؟ اصلا چرا این برنج از باقی برنجها گرونتره؟
برنج کشت دوم یکی از انواع برنج ایرانی است که پس از برداشت محصول کشت اول، در همان زمین دوباره کاشته و در همان سال برداشت میشود. این نوع کشت بیشتر در استانهای شمالی ایران، بهویژه مازندران، رواج دارد و به دلیل شرایط آبوهوایی مناسب و روش متفاوت تولید، در بازار برنج ایرانی طرفداران زیادی پیدا کرده است.
اما چرا به آن «کشت دوم» میگویند؟
آیا برنج کشت دوم کیفیت بیشتری از کشت اول دارد؟
تفاوت این دو نوع برنج در چیست و هنگام خرید باید به چه نکاتی توجه کرد؟
در این مقاله با برنج کشت دوم و تفاوتهای آن با برنج کشت اول آشنا میشویم.
برنج کشت دوم چیست؟
برنج کشت دوم، همانطور که از نامش پیداست، محصولی است که دومین بار در یک زمین کشاورزی و در همان سال زراعی کشت میشود.
در کشت معمول یا کشت اول، کشاورز در ابتدای فصل مناسب کاشت برنج، زمین را آماده میکند و پس از چند ماه محصول را برداشت میکند. اگر شرایط آبوهوایی و منابع آبی اجازه دهد، کشاورز میتواند پس از برداشت کشت اول، زمین را دوباره برای کاشت برنج آماده کند و محصول دیگری در همان سال به دست آورد. محصول حاصل از این مرحله را «برنج کشت دوم» مینامند.
بنابراین اصطلاح «کشت دوم» به این معنا نیست که برنج روی همان بوته برای بار دوم رشد کرده است؛ بلکه زمین کشاورزی پس از برداشت محصول اول، دوباره زیر کشت میرود.
چرا به آن کشت دوم میگویند؟
دلیل نامگذاری بسیار ساده است. کشاورز در یک سال زراعی، دو مرتبه زمین را برای تولید برنج مورد استفاده قرار میدهد:
کشت اول ⇐ برداشت ⇐ آمادهسازی دوباره زمین ⇐ کشت دوم ⇐ برداشت دوم
به همین دلیل محصول مرحله دوم را «برنج کشت دوم» مینامند؛ برنجی که در اواخر تابستان کاشته میشود ولی چون موعد برداشت آن در فصل پاییز است، به برنج کشت پاییزه هم مشهور شده که البته عنوان نسبتا نادرستی است.
در مقابل، برنجی که در نوبت اول کشت سالانه تولید میشود، «کشت اول» نام دارد.
برنج کشت دوم چگونه تولید میشود؟
تولید برنج کشت دوم از نظر کلی مشابه کشت اول است، اما زمانبندی آن متفاوت است.
پس از برداشت برنج کشت اول، زمین باید دوباره برای کاشت آماده شود. سپس نشاهای برنج در زمین قرار میگیرند و دوره رشد محصول دوم آغاز میشود.
از آنجا که کشت دوم دیرتر از کشت اول شروع میشود، محصول آن بخشی از دوره رشد خود را در فصل خنکتر سال سپری میکند. همین شرایط باعث شده است که برنج کشت دوم از نظر ویژگیهای ظاهری، عطر، طعم و پخت، تفاوتهایی با بسیاری از برنجهای کشت اول داشته باشد.
البته کیفیت نهایی برنج فقط به کشت اول یا دوم بودن آن بستگی ندارد و رقم برنج، منطقه کشت، شرایط آبوهوایی، کیفیت زمین، روش کشاورزی، زمان برداشت و فرآوری پس از برداشت نیز تأثیر زیادی بر کیفیت محصول دارند.
تفاوت برنج کشت اول و کشت دوم چیست؟
مهمترین تفاوت این دو برنج در زمان کاشت و شرایط رشد است.
| برنج کشت اول | برنج کشت دوم | |
| زمان کاشت | ابتدای فصل بهار | پس از برداشت کشت اول، اواخر تابستان |
| فصل برداشت | تابستان | پاییز |
| شرایط آبوهوایی | عمدتاً گرمتر | بخشی از رشد در هوای خنکتر |
| عطر و طعم | بسته به رقم و منطقه | در برخی ارقام و مناطق، عطر و طعم قویتر |
| میزان تولید | معمولاً بیشتر | معمولاً محدودتر |
| قیمت | وابسته به رقم و کیفیت | معمولاً در نمونههای مرغوب، بالاتر |
این جدول یک مقایسه کلی است و نباید آن را به این معنا دانست که تمام برنجهای کشت دوم الزاماً از همه برنجهای کشت اول بهتر هستند. رقم و کیفیت واقعی برنج همچنان اهمیت بسیار زیادی دارد.
چرا برنج کشت دوم عطر بیشتری دارد؟
یکی از دلایلی که باعث محبوبیت برنج کشت دوم شده، عطر و طعم آن است. بسیاری از مصرفکنندگان، بهویژه در مورد برخی ارقام محلی شمال ایران، کشت دوم را به دلیل عطر بیشتر و کیفیت مطلوب پخت میپسندند.
یکی از عوامل مؤثر در این موضوع، تفاوت شرایط آبوهوایی در دوره رشد است. کشت دوم زمانی انجام میشود که محصول بخشی از دوره رشد خود را در اواخر تابستان و پاییز طی میکند. تغییر دما و شرایط محیطی میتواند بر ویژگیهای کیفی دانه تأثیر بگذارد.
با این حال، نباید تصور کرد که هر برنجی که با عنوان کشت دوم فروخته میشود، الزاماً عطر بیشتری از تمام برنجهای کشت اول دارد. رقم برنج و اصالت آن نیز نقش مهمی در عطر و طعم دارد.
برنج کشت دوم بیشتر در کجا کشت میشود؟
کشت دوم بیشتر در مناطق شمالی کشور انجام میشود؛ مناطقی که شرایط اقلیمی و منابع آب امکان برداشت دو محصول در یک سال را فراهم میکند.
استان مازندران یکی از مهمترین مناطق تولید برنج کشت دوم در ایران است. در برخی مناطق گیلان نیز کشت دوم انجام میشود، اما گستردگی و شرایط آن در همه شهرستانها یکسان نیست.
در مازندران، برخی ارقام محلی مانند بینام (امرالهی)، طارم و هاشمی نیز در سیستم کشت دوم تولید میشوند و به همین دلیل اصطلاحاتی مانند «برنج طارم کشت دوم» یا «برنج هاشمی کشت دوم» در بازار دیده میشود.
آیا برنج کشت دوم بهتر از کشت اول است؟
نمیتوان یک پاسخ مطلق برای این سؤال داد.
کشت دوم میتواند در برخی شرایط ویژگیهای مطلوبی مانند عطر بیشتر، طعم بهتر و کیفیت پخت مناسب داشته باشد، اما «کشت دوم بودن» بهتنهایی معیار کافی برای تعیین کیفیت برنج نیست.
برای مثال، یک برنج کشت اولِ اصیل و باکیفیت میتواند از یک برنج کشت دومِ نامرغوب بهتر باشد.
برای ارزیابی برنج باید مجموعهای از عوامل را در نظر گرفت:
-
- رقم برنج
- منطقه و محل کشت
- اصالت محصول
- کیفیت دانه
- میزان شکستگی
- روش برداشت و خشککردن
- نحوه فرآوری و شالیکوبی
- تازگی محصول
- شرایط نگهداری
بنابراین بهتر است کشت دوم را یک ویژگی مهم در مشخصات محصول بدانیم، نه تنها معیار کیفیت.
چرا برنج کشت دوم معمولاً گرانتر است؟
قیمت بالاتر برخی انواع برنج کشت دوم دلایل مختلفی دارد.
اول اینکه امکان کشت دوم در همه زمینها و مناطق وجود ندارد و به شرایط آب، اقلیم و زمانبندی مناسب نیاز دارد. دوم اینکه کشت دوم معمولاً با محدودیت بیشتری نسبت به کشت اول انجام میشود و حجم تولید آن در بسیاری از مناطق کمتر است.
از طرف دیگر، تقاضای مصرفکنندگان برای برنجهای معطر و خوشپخت کشت دوم، بهویژه در مورد ارقام محلی، میتواند باعث افزایش قیمت آنها شود.
البته قیمت برنج تنها به کشت اول یا دوم بودن وابسته نیست و عواملی مانند رقم، کیفیت، درصد شکستگی، منطقه تولید و شرایط بازار نیز روی قیمت نهایی اثر دارند.
آیا همه برنجهای کشت دوم یکسان هستند؟
خیر.
«کشت دوم» یک عنوان برای زمان و نوبت کشت است، نه نام یک رقم مشخص.
برای مثال ممکن است برنج کشت دوم از رقم هاشمی باشد یا از رقم طارم. بنابراین وقتی گفته میشود «برنج کشت دوم»، هنوز اطلاعات کاملی درباره نوع برنج نداریم.
بهتر است هنگام خرید، علاوه بر کشت دوم بودن، درباره رقم برنج و محل کشت نیز سؤال بپرسید و تنها به دوم بودن کشت آن اکتفا نکنید.
